Химиотерапия — қатерлі ісікті емдеуде қолданылатын ең кең таралған жүйелік емдеу әдістерінің бірі. Қатерлі ісік жасушаларының өсуін, бөлінуін және көбеюін тоқтату мақсатында арнайы дәрілік препараттар қолданылады. Қатерлі ісіктің кейбір түрлерінде химиотерапия негізгі емдеу әдісі ретінде жүргізілсе, басқа жағдайларда хирургиялық емдеу, сәулелік терапия, иммунотерапия немесе нысаналы терапиямен бірге қолданылуы мүмкін. Химиотерапия қандай мақсаттарда қолданылады? Химиотерапияның мақсаты аурудың түрі мен сатысына байланысты өзгеруі мүмкін. Емдеу келесі мақсаттарда жүргізілуі мүмкін: - Қатерлі ісік жасушаларын толық жою; - Ісіктің көлемін кішірейту; - Операция алдында ісіктің мөлшерін азайту; - Операциядан кейін ағзада қалуы мүмкін қатерлі ісік жасушаларын жою; - Сәулелік терапияның немесе басқа емдеу әдістерінің тиімділігін арттыру; - Қатерлі ісіктің асқынған сатыларында аурудың өршуін баяулату; - Ауырсыну мен аурудың басқа белгілерін азайту арқылы өмір сапасын жақсартуға көмектесу. Химиотерапия қалай жүргізіледі? Химиотерапия тек көктамыр арқылы ғана жүргізілмейді. Қолданылатын дәрілік препаратқа және аурудың ерекшеліктеріне байланысты әртүрлі енгізу әдістері таңдалуы мүмкін. Көктамыр арқылы (интравенозды): Бұл — ең жиі қолданылатын әдістердің бірі. Дәрілік препарат көктамыр арқылы тікелей қан айналымына енгізіледі. Емдеу ауруханада, клиникада немесе тиісті жағдайлары бар амбулаториялық емдеу бөлімінде жүргізілуі мүмкін. Ауыз арқылы: Кейбір химиотерапиялық препараттар таблетка немесе капсула түрінде қабылданады. Мұндай жағдайда пациенттің дәріні дәрігер белгілеген дозада және белгіленген уақытта қабылдауы маңызды. Басқа енгізу әдістері: Кейбір ерекше жағдайларда дәрілік препараттар тері астына, бұлшықетке немесе қатерлі ісік орналасқан аймаққа арнайы әдістер арқылы енгізілуі мүмкін. Қай әдістің қолданылатыны қатерлі ісіктің түріне және емдеу жоспарына байланысты анықталады. Химиотерапия қанша уақытқа созылады? Химиотерапияның ұзақтығы барлық пациент үшін бірдей емес. Емдеу әдетте курстар немесе емдеу циклдері түрінде жоспарланады. Әрбір емдеу кезеңінен кейін ағзаның қалпына келуі үшін белгілі бір демалыс уақыты берілуі мүмкін. Емдеудің жалпы ұзақтығы қатерлі ісіктің түрі мен сатысына, қолданылатын дәрілік препараттарға, емдеуге ағзаның жауабына және пациенттің жалпы денсаулық жағдайына байланысты өзгеруі мүмкін. Химиотерапияның жанама әсерлері қандай? Химиотерапиялық препараттар қатерлі ісік жасушаларына әсер ете отырып, жылдам бөлінетін кейбір сау жасушаларға да ықпал етуі мүмкін. Сондықтан емдеу барысында жанама әсерлер байқалуы ықтимал. Жиі кездесуі мүмкін жанама әсерлер: - Шаршау және әлсіздік; - Жүрек айну және құсу; - Тәбеттің өзгеруі; - Шаштың түсуі; - Ауыз қуысы мен тамақта жаралардың пайда болуы; - Қан жасушалары санының азаюы; - Инфекцияларға бейімділіктің артуы; - Тері мен тырнақтардағы өзгерістер; - Іш өту немесе іш қату. Алайда барлық пациентте бірдей жанама әсерлер байқалмайды. Қолданылатын дәрілік препаратқа байланысты жанама әсерлердің түрі мен ауырлық дәрежесі өзгеруі мүмкін. Емдеуші мамандар тобы жанама әсерлерді азайту және бақылауда ұстау үшін қосымша дәрілік препараттар мен әртүрлі күтім әдістерін ұсына алады. Химиотерапия кезінде нелерге назар аудару қажет? Химиотерапия барысында пациенттің дәрігер мен емдеуші мамандар тобының ұсыныстарын орындауы маңызды. Дұрыс тамақтану, жеткілікті сұйықтық ішу, инфекциялардан қорғану, демалу және қабылданып жүрген басқа дәрілер туралы дәрігерге хабарлау — емдеу процесінің маңызды бөліктері. Әсіресе дене қызуының көтерілуі, қатты құсу, ентігу, айқын әлсіздік немесе инфекция белгілері сияқты әдеттен тыс жағдайлар туындаса, уақыт жоғалтпай медициналық мамандарға хабарласу қажет. Химиотерапия барлық пациентке бірдей жүргізіле ме? Жоқ. Химиотерапия — әр пациентке жеке жоспарланатын емдеу әдісі. Қатерлі ісіктің түрі мен сатысы, ісіктің ерекшеліктері, пациенттің жалпы денсаулық жағдайы, бұрын қабылдаған емдері және емдеуге ағзасының жауабы сияқты көптеген факторлар бағаланады. Сондықтан басқа пациентке қолданылған химиотерапия хаттамасын дәл сол күйінде пайдалану әрдайым дұрыс болмауы мүмкін. Емдеу жоспарын міндетті түрде тиісті саладағы маман дәрігер пациенттің жеке жағдайына қарай жасауы тиіс. Қорытынды Химиотерапия — қазіргі уақытта қатерлі ісіктің көптеген түрлерін емдеуде қолданылатын маңызды әдістердің бірі. Оны жүргізу тәсілі мен емдеу ұзақтығы әр пациентте әртүрлі болуы мүмкін. Емдеу процесін дұрыс жоспарлау, ықтимал жанама әсерлерді бақылау және пациенттің жағдайын медициналық мамандар тобының жүйелі түрде бағалауы аса маңызды. Қатерлі ісік диагнозы қойылған пациенттер емдеу нұсқаларын, химиотерапияның өздеріне қаншалықты сәйкес келетінін, сондай-ақ балама немесе қосымша емдеу әдістерін міндетті түрде онкология саласындағы мамандар тобымен бірге талқылауы қажет.